Tính lưu lượng nước là xác định thể tích nước chảy qua một mặt cắt ống trong một đơn vị thời gian, thường ghi bằng lít/phút, lít/giây hoặc m³/giờ. Biết lưu lượng giúp chọn bơm, chọn cỡ ống, kiểm tra vòi tưới có đủ nước hay không và so sánh hai phương án lắp đặt. Bài này trình bày hai công thức cơ bản, cách đổi đơn vị không bị nhầm, cách đo lưu lượng tại chỗ bằng dụng cụ đơn giản và cách đọc lưu lượng trên nhãn máy bơm.
Tóm tắt nhanh
- Q = V : t: lưu lượng bằng thể tích chia thời gian. Dùng khi đo bằng xô, bồn.
- Q = v × A: lưu lượng bằng vận tốc dòng nhân diện tích mặt cắt lòng ống.
- 1 m³/h = 1.000 lít/giờ ≈ 16,67 lít/phút; 1 lít/giây = 3,6 m³/h.
- Lưu lượng ghi trên nhãn bơm là lưu lượng lớn nhất khi cột áp gần bằng 0, bơm lên cao thì lưu lượng giảm.
- Cỡ ống mềm nối bơm lấy theo cỡ họng hút, họng xả của bơm.

Lưu lượng nước là gì
Lưu lượng nước là thể tích nước đi qua một mặt cắt trong một đơn vị thời gian, ký hiệu Q. Khái niệm này gọi là lưu lượng thể tích, trình bày trong trang Volumetric flow rate trên Wikipedia.
Vấn đề: người dùng hay nhầm lưu lượng với áp lực. Vòi phun mạnh chưa chắc lưu lượng lớn, có khi chỉ là đầu vòi nhỏ làm tia nước đi xa.
Giải thích: áp lực là lực đẩy trên một đơn vị diện tích, còn lưu lượng là lượng nước. Hai đại lượng liên quan nhau nhưng không thay thế được nhau. Bể đầy nhanh hay chậm phụ thuộc vào lưu lượng; nước lên được tầng cao hay không phụ thuộc vào áp.
Cách làm đúng: khi mô tả nhu cầu nước, nói rõ cả hai: cần bao nhiêu lít mỗi phút và cần đưa nước lên cao bao nhiêu mét hoặc đi xa bao nhiêu mét.
Công thức 1: Q = V : t
Vấn đề: cần biết vòi, giếng hay bơm cho ra bao nhiêu nước mà không có đồng hồ đo lưu lượng.
Giải thích: cách đơn giản nhất là hứng nước vào một vật chứa biết thể tích, bấm giờ thời gian đầy. Lưu lượng bằng thể tích chia thời gian.
Cách làm đúng:
- Chọn vật chứa biết thể tích, như xô 20 lít, thùng phuy, bồn có vạch. Lỗi hay gặp: dùng xô không rõ dung tích.
- Cho nước chảy ổn định trước khi hứng. Lỗi hay gặp: vừa mở vòi đã hứng, nước còn lẫn khí.
- Bấm giờ từ lúc bắt đầu hứng tới lúc đầy. Lỗi hay gặp: bấm giờ trễ hoặc sớm vài giây với vật chứa nhỏ, sai số lớn.
- Đo hai, ba lần rồi lấy trung bình. Lỗi hay gặp: đo một lần rồi kết luận.
Ví dụ: xô 20 lít đầy trong 40 giây. Q = 20 : 40 = 0,5 lít/giây. Đổi sang lít/phút: 0,5 × 60 = 30 lít/phút. Đổi sang m³/h: 0,5 × 3,6 = 1,8 m³/h.

Công thức 2: Q = v × A
Vận tốc dòng (v) là quãng đường nước đi được trong một giây, tính bằng m/s. Diện tích mặt cắt (A) là diện tích lòng ống, tính bằng m².
Vấn đề: thiết kế đường ống cần biết với một lưu lượng cho trước thì nước chảy nhanh hay chậm trong ống, để chọn cỡ ống hợp lý.
Giải thích: cùng lưu lượng, ống nhỏ thì nước chảy nhanh, ống to thì chảy chậm. Nước chảy quá nhanh gây ồn, mài mòn và tổn thất áp lớn; chảy quá chậm thì tốn ống, dễ đọng cặn. Diện tích lòng ống tính theo đường kính trong d: A = 3,14 × d × d : 4.
Cách làm đúng: dùng đường kính trong của ống, không dùng đường kính ngoài. Đổi đường kính sang mét trước khi tính. Vận tốc hợp lý cho từng loại hệ thống lấy theo tiêu chuẩn thiết kế hoặc hướng dẫn của kỹ sư.
Ví dụ: ống có đường kính trong 100 mm = 0,1 m. A = 3,14 × 0,1 × 0,1 : 4 = 0,00785 m². Biết vận tốc dòng, nhân với con số này ra lưu lượng tính bằng m³/s.
Đổi đơn vị lưu lượng không bị nhầm
Vấn đề: nhãn bơm ghi m³/h, thiết bị tưới ghi lít/phút, bản vẽ ghi lít/giây. Đổi sai một bước là chọn sai bơm.
Giải thích: 1 m³ bằng 1.000 lít, 1 giờ bằng 60 phút bằng 3.600 giây. Mọi phép đổi đều từ hai mốc này.
| Từ | Sang | Nhân với |
|---|---|---|
| m³/h | lít/phút | 16,67 |
| m³/h | lít/giây | 0,278 |
| lít/giây | m³/h | 3,6 |
| lít/phút | m³/h | 0,06 |
| lít/phút | lít/giây | 0,0167 |
Các đơn vị thể tích và quy đổi lít, mét khối có trong trang Litre.
Đo lưu lượng bằng đồng hồ nước
Vấn đề: đường ống lớn hoặc đường đang chạy liên tục không thể hứng vào xô để đo.
Giải thích: đồng hồ nước cộng dồn thể tích đã chảy qua. Đọc số đồng hồ ở hai thời điểm, lấy hiệu số chia cho khoảng thời gian là ra lưu lượng trung bình trong khoảng đó. Các loại đồng hồ nước và nguyên lý đo được trình bày trong trang Water metering.
Cách làm đúng:
- Ghi số đồng hồ và giờ bắt đầu. Lỗi hay gặp: đọc nhầm hàng số lít và hàng số mét khối.
- Để hệ thống chạy ổn định một khoảng đủ dài, ví dụ 10 phút. Lỗi hay gặp: đo quá ngắn, số nhảy chưa đủ để đọc.
- Ghi số đồng hồ và giờ kết thúc, lấy hiệu số chia thời gian. Lỗi hay gặp: quên đổi phút sang giờ khi tính m³/h.
Ví dụ: đồng hồ tăng 0,5 m³ trong 10 phút. Đổi 10 phút = 1/6 giờ, Q = 0,5 × 6 = 3 m³/h, tương đương 3 × 16,67 ≈ 50 lít/phút.
Đọc lưu lượng trên nhãn máy bơm
Vấn đề: bơm ghi Qmax 10 m³/h, người mua nghĩ lúc nào bơm cũng cho 10 m³/h, đến khi bơm lên bồn mái thấy nước ra ít hơn nhiều.
Giải thích: nhãn bơm thường ghi Qmax và Hmax. Qmax là lưu lượng lớn nhất khi bơm gần như không phải đẩy lên cao. Hmax là cột áp lớn nhất khi lưu lượng gần bằng 0. Giữa hai điểm này là đường đặc tính của bơm: bơm càng phải đẩy cao, lưu lượng càng giảm.
Cách làm đúng: xác định độ cao cần bơm cộng tổn thất trên đường ống, rồi tra đường đặc tính trong tài liệu bơm để biết lưu lượng thật ở điểm làm việc. Áp ở họng xả khi đóng van ước bằng Hmax chia 10, tính bằng bar; con số này dùng để chọn ống chịu áp, nói trong bài trụ nhánh ống PVC chịu áp suất bao nhiêu.
Lưu lượng và cỡ ống: chọn thế nào cho hợp
Vấn đề: ống quá nhỏ so với lưu lượng làm bơm chạy nặng, nước ra yếu; ống quá to thì tốn vật tư và khó lắp.
Giải thích: với ống mềm nối máy bơm, cách đơn giản và an toàn là theo cỡ họng hút, họng xả do hãng bơm thiết kế. Với đường ống cố định dài, cỡ ống được tính theo lưu lượng, vận tốc và tổn thất cho phép. Cách tính đường kính ống cho bơm công nghiệp có trong bài cách tính đường kính ống nước cho hệ thống bơm.
Cách làm đúng: họng bơm ghi inch thì đổi ra mm (1 inch = 25,4 mm) để chọn ống mềm có lòng ống tương ứng. Ống Việt Úc chỉ bán ống mềm. Với đường đẩy của bơm, ống bạt cốt dù có phi 40 đến phi 250, chỉ dùng cho đường đẩy. Với vòi tưới, vòi rửa dùng nước sinh hoạt, ống lưới dẻo có 15 cỡ từ phi 8 đến phi 60, bán nguyên cuộn.
Ví dụ: bơm có họng xả 4 inch. 4 × 25,4 = 101,6 mm, nên chọn ống bạt phi 100 cho đường xả.

Ước lưu lượng cần dùng cho nhà ở
Vấn đề: muốn chọn bơm hoặc cỡ ống chính cho nhà ở nhưng không biết cần bao nhiêu nước.
Giải thích: không phải mọi vòi đều mở cùng lúc, nên lưu lượng thiết kế nhỏ hơn tổng lưu lượng các vòi cộng lại. Các tiêu chuẩn cấp nước trong nhà có phương pháp tính lưu lượng theo số thiết bị vệ sinh và hệ số dùng đồng thời.
Cách làm đúng: với nhà ở thông thường, nên tham khảo tiêu chuẩn cấp nước bên trong hoặc nhờ kỹ sư tính. Cách chọn đường kính ống cấp nước theo số tầng và số vòi có trong bài chọn đường kính ống cấp nước theo số tầng.
Khi đã biết lưu lượng cần dùng và độ cao cần đưa nước lên, ghi hai con số này ra giấy trước khi đi mua bơm hoặc ống. Người bán sẽ đối chiếu nhanh hơn và ít nhầm hơn so với mô tả chung chung.
Lỗi hay gặp khi tính lưu lượng
- Nhầm lưu lượng với áp lực.
- Dùng đường kính ngoài thay vì đường kính trong khi tính diện tích.
- Quên đổi mm sang m, kết quả lệch hàng triệu lần.
- Lấy Qmax trên nhãn bơm làm lưu lượng thật ở mọi độ cao.
- Đo bằng xô quá nhỏ, sai số bấm giờ lớn.
- Chọn ống mềm nhỏ hơn họng bơm.
Anh chị có thông số bơm và cần chọn cỡ ống mềm cho họng hút, họng xả, gọi 0843.490.333 hoặc 0888 022 656.
Câu hỏi thường gặp về tính lưu lượng nước
Công thức tính lưu lượng nước đơn giản nhất là gì?
Q = V : t, tức thể tích nước chia cho thời gian chảy. Hứng vào xô biết dung tích và bấm giờ là tính được.
1 m³/h bằng bao nhiêu lít/phút?
1 m³/h = 1.000 lít : 60 phút ≈ 16,67 lít/phút.
Lưu lượng trên nhãn bơm có đúng khi bơm lên cao không?
Không. Qmax là lưu lượng khi gần như không có cột áp; bơm lên càng cao lưu lượng càng giảm theo đường đặc tính.
Tính diện tích lòng ống dùng đường kính nào?
Dùng đường kính trong, đổi sang mét: A = 3,14 × d × d : 4.
Ống mềm nối bơm chọn theo lưu lượng hay theo họng bơm?
Theo cỡ họng hút và họng xả của bơm. Đổi inch sang mm bằng cách nhân 25,4.
Nội dung được biên tập và kiểm duyệt theo các tiêu chuẩn và tài liệu dẫn trong bài; thông số ống mềm lấy theo bảng thông số do Ống Việt Úc công bố.
Biên soạn: Đỗ Hữu Thuận, Ống Việt Úc. Cập nhật 31/10/2026. Xem giới thiệu Ống Việt Úc hoặc trang liên hệ.